Po raz pierwszy ciekawą hipotezę o pochodzeniu charta polskiego w prostej linii od chartów typu azjatyckie­go wysunął Xavier Przeździecki w swo­jej książce „Le destin des levriers" (1894): „W tej samej epoce, kiedy An­glicy organizując polowania na ograni­czonych terenach selekcjonowali azja­tyckie vertragi pod kątem prędkości z jaką chwytały one zające, na wielkich, równinnych przestrzeniach ówczesnej Polski, w suchym i ostrym klimacie te same charty azjatyckie używane były do polowania na każdą zwierzynę, w tym także dropie, lisy i wilki. Polacy wyma­gali od swych chartów pewnej uniwer­salności, cenili ich siłę i wytrwałość...". Pierwsze ślady istnienia chartów w Europie pochodzą z IV wieku przed Chrystusem. Rozprzestrzeniły się one tu dzięki migracjom plemion celtyckich. Celtowie bowiem bardzo cenili konne polowania z chartami i w ten sposób vertragus stał się przodkiem większości europejskich ras chartów. Charty azjatyckie dotarły na nasze tereny także z koczowniczymi ludami scytyjskimi (chart podobny do saluki sta­nowi bardzo częsty motyw w sztuce scy­tyjskiej). I tak w czasie vertragi stawały się w Anglii greyhoundami, a w Hiszpa­nii galgo, w Europie centralnej psy tej samej rasy, wytrwałe i silne, zwiększa­jąc rozmiary, ewoluowały w kierunku charta polskiego, który nigdy tak jak greyhound czy galgo nie potrzebował krzy­żówek, aby dostosować się do warun­ków życia w swoim kraju. Nigdzie nie znajdują potwierdzenia hipotezy, jakoby chart polski był efektem krzyżówki borzoja z greyhoundem chociażby dlatego, że z jednej stro­ny borzoj pojawił się w Rosji dopiero po podboju ludów kozackich i mongolskich przez Iwana Groźnego w 1556 roku, a z drugiej strony wielu myśliwych kupo­wało charty polskie na Ukrainie pół wieku wcześniej. Gdzie więc należy szukać przodków naszej rasy? Chart polski wykazuje wiele cech wspólnych z saluki (chartem perskim), między innymi umaszczenie, którego nie spotyka się u innych krótkowłosych chartów, ani u borzojów, na przykład maści wilczaste, domino, czarna podpalana, cętkowana, tricolor — częste u saluki.  Także rozmieszczenie długiego włosa — na tylnej stronie ud i spodniej stronie ogona — wskazuje na pokrewieństwo z saluki. Jak już wspomniałyśmy, pierwszą hipotezę o pochodzeniu charta polskiego w prostej linii od chartów typu azjatyckiego wysunął francuski miłośnik i badacz chartów Xavier Przeździecki w swojej książce Le destin des levriers (1984). Według niej obecny saluki jest najbardziej zbliżony do archetypu charta azjatyckiego; jego budowa i cechy morfologiczne są doskonale porównywalne do znalezisk archeologicznych sprzed tysiącleci, zarówno wykopalisk szkieletów chartów, jak i do ich portretów w sztuce dekoracyjnej. A jak na tym tle przedstawia się współczesny chart polski? W 1987 roku ukończyłam, pod kierunkiem prof. K. Świeżyńskiego i doc. F. Kobryńczuka z Katedry Anatomii Prawidłowej Wydziału Weteryna­ryjnego SGGW w Warszawie, pracę Próby ustalenia cech kefalomet-rycznych dla charta polskiego. Dokonano pomiarów głów 75 psów (43 chartów polskich, 12 angielskich, 10 perskich i 10 rosyjskich), w wieku od 24 miesięcy do 10 lat. Za punkty orientacyjne w pomia­rach przyjęte wyczuwalne przez skórę wyniosłości na czaszce bądź żuchwie. Obliczono wskaźniki wyrażające procentowy udział po­szczególnych wymiarów w długości głowy, którą uznano za 100%. Następnie za pomocą specjalnej metody dokonano klasyfikacji wyników. Stwierdzono, że charty polskie wykazują specjalną tendencję  do tworzenia wyodrębnionej grupy, co świadczy o odrębności cech kefalometrycznych tej rasy od pozostałych ras chartów. Jedno­cześnie najwięcej wspólnych cech w budowie głowy mają charty polskie i saluki, co raczej potwierdza hipotezę o pochodzeniu charta polskiego od saluki. Spostrzeżenia te są o tyle ważne, że zoologowie zgodni są, iż kształty czaszki ulegają najmniejszej zmienności, a w badaniach zoologicznych i paleozoologicznych właśnie budowa czaszki decyduje o przynależności do określonego gatunku czy rasy. I tak dzisiaj przy pomocy nauki i nowoczesnych metod badaw­czych możemy ustalić „prarodziców" charta polskiego. 

Opracowano na podstawie monografii Charta polskiego
autorstwa       Izabelli i Małgorzaty Szmurło